آمار بازدید
 کل بازدید : 295221 | بازدیدکنندگان آنلاين : 6 
جستجوی پیشرفته   جستجوی وب
چهارشنبه ٠١ آذر ١٣٩٦
 

 

مركز تحقيقات توانبخشي اعصاب اطفال

 مقدمه

   امروزه كودكان مهمترين سرمايه هاي ملي هر جامعه اي هستند وآينده هر ملتي در دست آنها است و تکامل کودکان، يکي از تعيين کننده هاي مهم سلامت در طول زندگي است. امروزه قوانين مختلف ملي و بين المللي ضرورت توجه به حقوق و نيازهاي كودكان را به رسميت شناخته و بر آن تاكيد كرده اند. سرآغاز وجاهت قانوني براي حقوق کودکان، گنجاندن آن در بخشي از بيانيه حقوق بشر سازمان ملل در سال 1948 ميلادي بوده است. در اين بيانيه بر ضرورت مراقبت و حمايت خاص از مادران و کودکان تاکيد شده و خانواده به عنوان واحد جامعه شناخته شده است. پس از آن در بيانيه حقوق کودک در سال 1959 و معاهده حقوق کودک در سال 1989، موضوع حقوق کودکان مورد تاکيد خاص قرار گرفته است. لازم به ذكر است دولت جمهوري اسلامي ايران به موجب ماده واحده‌اي كه در اول اسفند 1372 به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد و در تاريخ 11 اسفند همان سال از سوي شوراي نگهبان تائيد شد، به معاهده حقوق كودك ملحق گرديد.  از سوي ديگر کنفرانس جهاني آموزش براي همه که در مارس 1992 برگزار شد و كشور ما نيز از اعضاي آن بود، با تعميم مفهوم «آموزش ابتدايي» به نيازهاي يادگيري در اولين سالهاي زندگي و حتي ضرورت يادگيري از بدو تولد، قدم بزرگي در راه پيشبرد برنامه هاي مربوط به کودکان خردسال برداشت. در اين کنفرانس رشد و تکامل کودکان خردسال  پايه و اساس لازم براي يادگيري و مشارکت اجتماعي مؤثر در سالهاي بعدي زندگي شناخته شد. البته قبل از آن نيز در كشور ما طي قانون تعليمات اجباري ابتدايي و راهنمايي مصوب 29/3/1350 و قانون تأمين وسايل و امكانات تحصيل اطفال و نوجوانان ايراني مصوب 22/5/1353 ، مقرر شده بود كه "هر طفلي بايد سواد بياموزد و ابوين حق ندارند اطفال و نوجوانان را از نعمت سواد آموزي و خواندن و نوشتن و فراگيري علوم و فنون محروم كنند".در قانون اساسي ما نيز به اهميت نهاد خانواده و نيز به زن به عنوان مادر، توجه شده است.

   امروزه اهميت واقعي مرحله اي از رشد و تكامل انسان تحت عنوان  «كودكي»، مورد اجماع است و همچنين بر ضرورت پرداختن به نيازهاي تكاملي كودكان خردسال ( لقاح تا 8 سالگي ) به صورت جامع و كل نگر ( حركتي، حسي ، ذهني ، رفتاري ، گفتار و زبان ،‌ عاطفي - هيجاني  ، اجتماعي و معنوي )  به جاي برخورد جداگانه با ابعاد مختلف رشد و تكامل تاكيد مي شود.    سالها است اهميت سالهاي اوليه زندگي  براي دستيابي به حداكثر رشد و تكامل همه جانبه در هر فرد، شناخته شده است .در واقع بيشتر مسيرهاي عصبي مغز که براي يادگيري و عملکرد متعادل فرد مورد نياز است، در یک دوره بسيار حساس زندگي، يعني از زمان جنيني تا سه سالگي، ساخته شده و کامل مي شوند و لذا تکامل طبيعي و سالم در اين سالهاي اوليه زندگي، زيربناي زندگي بالنده انسان را تشکيل مي دهند. به عبارت ديگر سه سال اول زندگي کودک را مي توان به عنوان زماني مهم و طلایی براي رشد مغز و لذا فرصتي براي به حد مطلوب رساندن تکامل او از ابعاد مختلف تلقي کرد.

   مطالعات نشان داده اند که تجربيات فيزيکي و رواني- اجتماعي بعد از تولد در کنار عوامل سرشتي  (‌مادرزاد و ارثي ) مسئول ايجاد ارتباطات بين سلولي مغزي ( سيناپس ها ) ، كه لازمه تكامل مي باشند، هستند و رشد و تحول مغز بعد از تولد ، آمادگي تحصيلي، موفقيت در مدرسه و سلامت و رفاه فرد عمدتا" تحت تاثير محرك‌هاي محيطي اوليه صورت مي گيرد . شواهد موجود دلالت بر آن دارند که تجربيات دوران کودکي، به‌خصوص در حيطه‌هاي شناختي و عاطفي-اجتماعي تکامل کودک، بطور عميق و درازمدت بر وضعيت سلامت، رفاه و موفقيت‌ها آينده او تاثير مي گذارند. به عنوان مثال تجربياتي چون کيفيت روابط و ارتباطات زباني با اطرافيان، موجب شکل گيري مغز در حال رشد وتکامل کودک گرديده، پايه و اساس تمام روند زندگي او را تشکيل خواهند داد. همچنين تجربيات سالهاي اول کودکي در ارتباط با محيط خانواده،کودکستان و مدرسه مشخص کننده چگونگي رشد و تکامل مهارتهاي عاطفي- اجتماعي او، مانند کنترل هيجانات، ايجاد و مراقبت از دوستي‌هاي مثبت و کنار آمدن با مشکلات خواهد بود. 

   به علاوه در همين دوران رشد و تكامــل سريع  مغز ، يعني سالهاي اول بعد از تولد ، مغز مستعد تاثير پذيري از عوامل مثبت و منفي محيطي است. يعني ضمن اينکه در اين سالها فرصتي براي رشد و تکامل و به حد مطلوب رساندن آن وجود دارد، ميزان آسيب پذيري نسبت به صدمات و آسيبهاي محيطي نيز بسيار بالا است. در حالت دوم، کودکان آسيب ديده در بزرگسالي مشکلات خود را به فرزندان خود منتقل کرده و نهايتا چرخة انتقال بين نسلي مشکلات تداوم مي يابد. ضمنا تنها در همين سالها است که مي توان از فرصت طلايي انجام اقدامات پيشگيرانه نوع اوليه يا ثانويه بهره برد و پس از سه سالگي، بهبود تاخير هاي تکاملي بسيار مشکل خواهد بود.

   بر همين اساس ، مطالعات در كشورهاي پيشرفته بر اثرات و منافع درازمدت اجراي برنامه هاي مداخله زودهنگام براي كودكان دچار انواع اختلالات تكاملي تاكيد جدي دارد ، كه برخي از اين اثرات عبارتند از: دستيابي به سطح بالاتري از هوش و شناخت موفقيتهاي بيشتر در زمينه يادگيري زبان و رياضيات، موفقيت‌هاي تحصيلي بيشتر ( به صورت كاهش نياز به تكرار پايه تحصيلي و اخذ درجات تحصيلي بالاتر ) ،بهبود مهارت‌هاي اجتماعي چون تعامل اجتماعي و رقابت پذيري، بالاتررفتن كيفيت مشاغل و سطح درآمد، بهبود وضعيت سلامت، کاهش رفتارهاي پرخطر بهداشتي و اجتماعي، کاهش مرگ و مير و معلوليت وابستگي كمتر به نهادهاي رفاهي و حمايتي و كاهش ميزان ارتكاب جرائم و در نهايت بهبود توليد اقتصادي در جامعه.

    همچنين مطالعات فوق الذكر نشان داده اند كه با تبديل کودکان بيشتري به بزرگسالاني سالم و مولد که مي‌توانند نقش مهمي در بهبود شرايط اجتماعي و اقتصادي جامعه خود ايفاء کنند، سرمايه گذاري در برنامه‌هاي تکامل طبيعي کودکان، موجب جبران چند برابري هزينه ها در طول زمان شده و نسبت فايده به هزينه در اين‌گونه مداخلات همواره از عدد 1 بالاتر بوده و حتي تا 17 هم رسيده است.

    عليرغم شواهد موجود دال بر موثربودن برنامه هاي مداخله به هنگام در ارتقاء سطح تكامل كودكان و مقرون‌به‌صرفه‌گي اين برنامه ها ، عموما" در كشورهاي در حال توسعه اطلاع دست اندركاران و خانواده ها اندك و بالطبع سرمايه گذاري براي اين امر ناكافي است، که يکي از علل آن عدم محاسبه منافع درازمدت و ارزش‌گذاري صرف براي منافع فوري و کوتاه مدت برنامه ها است. حتي در برخي ايالتهاي آمريکا نيز هنوز ميزان هزينه‌کرد عمومي براي سنين قبل از 5 سالگي، بسيار کمتر از سنين بعد از 5 سالگي است. اين در حالي است که رشد مغزي کودک در 4-5 سالگي به بيش از 90 درصد رشد آن در طول عمر مي رسد.  به اين ترتيب با عدم توجه و رسيدگي کافي به سالهاي اوليه زندگي، کودکان بسياري دچار تاخير در تکامل طبيعي شده و براي شروع مدرسه آمادگي کافي نخواهند داشت. با تکرار پايه تحصيلي، اين کودکان بطور مداوم موجب افزايش چشمگيري در هزينه هاي آموزشي جامعه شده و به اين ترتيب موجب مي شوند که همواره بودجه کافي براي ارائه آموزش و خدمات به سنين پايين تر از مدرسه وجود نداشته باشد.

   كشور ما در سالهاي اخير به دستاوردهاي قابل توجهي در زمينه سلامت كودكان از نظر كاهش مرگ و مير و افزايش پوشش خدمات مختلف از جمله شيرمادر و واكسيناسيون،  بخصوص از طريق شبكه هاي بهداشتي - درماني نائل آمده است و در آموزش پايه نيز رشد چشمگيري داشته است. با اين همه در رسيدگي كامل به نيازهاي كودكان به ويژه كودكان آسيب پذيركشور هنوز با چالش های جدي روبرو است.

    از يك سو بعلت فقدان نگرش سيستمي در برنامه ريزيهاي كلان كشور ، تاكنون خدمات و پزوهشهاي مربوط به رشد و تكامل كودكان خردسال در ايران عمدتا" بصورت پراكنده، غيرهماهنگ ، مجزا و بخشي طراحي و اجرا شده‌اند و هماهنگيها و برنامه ريزيهاي مشترك بين سازمان هاي دولتي و غيردولتي و بخشهاي علمي - دانشگاهي و اجرايي مختلف و مرتبط در اين مورد بسيار ناچيز و محدود بوده است. ولي به علت عدم هماهنگي هاي بين سازماني،  مشكلات و نيازهاي مختلف كودكان كشور بصورت مستقل و جدا ازهم در سازمان‌هاي مختلف مورد بررسي و پزوهش قرار مي گيرند و برنامه ريزيهاي حاصله لاجرم بدون ارتباط منطقي باهم طراحي و اجرا شده و مكررا" دچار دوباره كاريها و خلاءهاي فراوان مي شوند . اين در حالي است که تکامل طبيعي کودکان در هر جامعه مستلزم اقدام موثر، هماهنگ و وسيع بين بخشهاي مختلف مي باشد. از سوي ديگر كمبود آگاهي اجتماعي و پراكندگي دانش متخصصين ذيربط بر دشواري و پيچيدگي موضوع افزوده است .

   رسالت مركز تحقیقات توانبخشی اعصاب اطفال دانشگاه علوم بهزیستی وتوانبخشی، تلاش برای کمک به رفع اين نقصان های جدي در کشور از طریق پژوهش و تولید علم در راستاي يك هدف غايي و رسالت ملي ، يعني ارتقاي سطح تكامل همه جانبه كودكان ايراني ، از جمله کودکان آسیب پذیر است .

 

اين مركز در ابتدای کار و از سال ۱۳۸۰ به صورت يك كانون پژوهشي غیر مصوب در دانشگاه علوم بهزيستي شکل گرفت و در سال ۱۳۸۷ موافقت اصولی تشکیل مرکز تحقیقاتی به نام «مرکز تحقیقات توانبخشی اعصاب اطفال» بر اساس مصوبه يكصد وهشتاد وششمين جلسه مورخ 7/2/87 شوراي گسترش دانشگاههاي علوم پزشكي در 9 ماده و يك تبصره، اخذ گردید. مجوز قطعی تشکیل مرکز در سال ۱۳۸۹ صادر شد و در سال ۱۳۹۰ این مرکز دارای تشکیلات رسمی گردید. این مرکز در حال حاضر دارای بیش از ۱۵ عضو هیات علمی یا محقق غیر هیات علمی تمام وقت یا پاره وقت، و ۷  دانشجوی دکتری پژوهشی می باشد.

 

 

 

صفحه اصلي > درباره ما 
دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشیمعاونت تحقیقات و فناوریمعاونت آموزشیمعاونت فرهنگی و دانشجوییمعاونت درمان و توانبخشیکتابخانه مرکزی
Copyright © 2009 U.S.W.R - All rights reserved .University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences